Informowanie klienta

Radca prawny zobowiązany jest do informowania klienta o przebiegu sprawy i jej wyniku w sposób ustalony z klientem (art. 28 ust. 5).

Nadto Kodeks Etyki nakłada na radcę prawnego obowiązki informacyjne związane z podejmowaniem przez radcę decyzji o dalszych czynnościach procesowych. I tak:

• radca powinien uzyskać zgodę klienta, w miarę możliwości pisemną, na zaniechanie wniesienia środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej od orzeczenia kończącego sprawę w danej instancji (art. 28 ust. 6).
  
• w przypadku gdy radca ocenia, że wniesienie środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej jest bezzasadne, a klient nie zgadza się z tym stanowiskiem, radca może wypowiedzieć pełnomocnictwo. Wypowiedzenie winno nastąpić w takim terminie, aby umożliwić klientowi powierzenie sprawy i wniesienie środka odwoławczego innej osobie (art. 28 ust. 8).
  
• radca może, na wyraźne życzenie klienta, wnieść pozew, złożyć wniosek lub środek odwoławczy także wtedy, gdy wcześniej wydał opinię i poinformował go o niecelowości takiej czynności, ma wówczas prawo zwrócić się o pisemne oświadczenie o jej dokonaniu na wyraźne żądanie. Nie powinien jednak wnosić środka odwoławczego w przypadku, gdy w sposób oczywisty naruszałoby to ustawowe wymogi w tym zakresie (art. 28 ust. 8). 
  

Obowiązki informacyjne radcy dotyczą również sytuacji, gdy został on wyznaczony do prowadzenia sprawy z urzędu. W takiej sytuacji powinien również:

• przedstawić klientowi pisemną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego lub skargi konstytucyjnej. W przypadku, gdy radca został wyznaczony do prowadzenia sprawy przez prezesa sądu, o swoim stanowisku winien zawiadomić również dziekana rady izby i sąd w sposób wskazany w ustawie (art. 28 ust. 7)
  

 

Honorarium radców prawnych

Radcę prawnego obowiązuje szczególna skrupulatność w rozliczeniach z klientem.

Radca ma obowiązek ustalenia z klientem zasad wynagrodzenia przed przystąpieniem do świadczenia pomocy prawnej (art. 28 ust. 3 i art. 29 ust. 1).

Zasady kształtowania wynagrodzenia przez radcę są elementem dozwolonej informacji o wykonywaniu zawodu, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt a Kodeksu.

Wynagrodzenie radcy składa się z 2 elementów:

• honorarium
  
• wydatków
  

ustalenie wysokości honorarium

Kodeks Etyki nie wskazuje wysokości honorarium należnego radcy prawnemu. Wskazuje natomiast kryteria, jakimi winien się kierować radca przy ustalaniu wysokości tego honorarium (art. 29 ust. 2):

• konieczny nakład pracy
  
• miejsce świadczenia usługi
  
• stopień trudności i złożoności sprawy bądź zadania
  
• wymagana specjalistyczna wiedza
  
• znaczenie sprawy dla klienta, którego ona dotyczy
  

Jak to wskazano powyżej, wysokość wynagrodzenia radcy, a więc również wysokość honorarium, winna zostać ustalona przed rozpoczęciem świadczenia pomocy prawnej – poprzez ustalenie konkretnej kwoty lub wskazanie zasad ustalenia wynagrodzenia w późniejszym okresie. Wysokość honorarium musi być jawna dla klienta.

Zakaz zawierania pactum de quota litis

Należy jednak pamiętać, że nie jest dopuszczalne ustalenie wysokości honorarium wyłącznie proporcjonalnie do osiągniętego wyniku (pactum de quota litis) – wyraźny zakaz zawiera art. 29 ust. 3. Dozwolona jest natomiast umowa przewidująca dodatkowe honorarium za pomyślny wynik sprawy.

Zaliczka na poczet wynagrodzenia

Radca może żądać od klienta zaliczki na poczet wynagrodzenia (płatnej więc przed przystąpieniem do świadczenia pomocy prawnej), przy czym wysokość tej zaliczki winna być ustalana w oparciu o te same kryteria, co wysokość honorarium.

Godność zawodu radcy prawnego

Ustawa o radcach prawnych ani KE nie zawierają legalnej definicji zwrotu "godność". Nawiązania do godności zawodu – mniej lub bardziej bezpośrednie pojawiają się w wielu przepisach KE.

Poprzednio obowiązujące Zasady Etyki Radcy Prawnego zawierały definicję "naruszenia godności". Naruszeniem było "każde postępowanie radcy, które podważa zaufanie do zawodu lub mogłoby go poniżyć w opinii publicznej" (art. 1 ust. 3 starych Zasad). Obecnie Kodeks nie zawiera juz nawet takiej definicji negatywnej.

KE zawiera jednak obowiązek dbania o godność zawodu:

Art. 6 ust. 2: "Radca obowiązany jest dbać o godność zawodu przy wykonywaniu czynności zawodowych, a także w działalności publicznej i w życiu prywatnym".

Obowiązek dbania o godność zawodu obejmuje więc nie tylko sferę zawodową, ale każdy aspekt życia radcy.

Kodeks zawiera też zakaz brania udziału i uczestniczenia
w czynnościach, które uwłaczałyby godności zawodu lub podważały do niego zaufanie:

Art. 19: "Radca nie może brać udziału ani w jakikolwiek sposób uczestniczyć w czynnościach, które uwłaczałyby godności zawodu lub podważały do niego zaufanie".

Realizacji powyższego obowiązku służyć ma szereg dalszych postanowień KE, wskazujących zachowania, które mogą nie licować z godnością zawodu:

• pomoc prawna świadczona przez radcę nie może mieć na celu ułatwienia popełnienia przestępstwa, przyczynienia się do prania brudnych pieniędzy, ani umożliwienia uniknięcia odp. karnej za czyn, który miałby zostać dokonany w przyszłości (art. 10)
  
• nakaz pozyskiwania klientów w sposób zgodny z prawem, dobrymi obyczajami i godnością zawodową, w szczególności z zachowaniem zasad wskazanych w Kodeksie Etyki w art. 25 (niedozwolona informacja) oraz zakaz korzystania z odpłatnego pośrednictwa przy pozyskiwaniu klientów (art. 26 ust. 2)
  
• radca winien kształtować swój stosunek do przeciwnej strony w zgodzie z ogólnymi standardami etyki zawodowej oraz winien przeciwdziałać zaostrzaniu konfliktu i działać na rzecz pojednawczego rozwiązania sporu przez taktowne i wyzbyte uprzedzeń podejście do strony przeciwnej (art. 27 ust. 3)
  
• radca, korzystając przy wykonywaniu zawodu z wolności słowa i pisma, nie może przekraczać granic określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą (art. 27 ust. 6)
  
• radca w swoich wystąpieniach zawodowych nie może grozić postępowaniem karnym lub dyscyplinarnym.
  

radca nie może publicznie okazywać swego osobistego stosunku do pracowników wymiaru sprawiedliwości, klientów oraz osób, których dotyczą czynności przez niego wykonywane.

Dozwolona informacja

Kodeks Etyki zawierają postanowienia o dozwolonym i niedozwolonym informowaniu.

Informacja:

1. Informowanie o wykonywanie zawodu oraz działalności z nim związanej jest prawem radcy prawnego.

2. Informowaniem jest inicjowane przez radcę działanie nie stanowiące propozycji zawarcia umowy z konkretnym klientem, bez względu na formę, treść, technikę i środki.

Dozwolona informacja (w szczególności):

1. imię i nazwisko (wraz ze zdjęciem), życiorys zawodowy, posiadane tytuły i stopnie zawodowe, kwalifikacje, doświadczenie i umiejętności zawodowe (w tym dodatkowe), znajomości języków obcych, preferowane zakresy praktyki zawodowej;
   
2. logotyp KIRP, formę prawną wykonywania zawodu wraz z oznaczeniem ją indywidualizującym oraz siedzibą i adresem, formę kontaktu (w tym komunikacji elektronicznej), zasady kształtowania wynagrodzenia za świadczone usługi, stałą współpracę z innymi radcami prawnymi, adwokatami, prawnikami zagranicznymi lub ich spółkami, współpracę z rzecznikami patentowymi, doradcami podatkowymi, biegłymi rewidentami, doradcami personalnymi, doradcami finansowymi lub ubezpieczeniowymi, rzeczoznawcami, tłumaczami, wysokość posiadanego ubezpieczenia, udzielane gwarancje usługowe;
   
3. inną działalność radcy.
   

Zakazane jest informowanie:

1. sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami;
   
2. niezgodne z rzeczywistością lub wprowadzające w błąd;
   
3. sprzeczne z godnością zawodu miedzy innymi poprzez wykorzystanie łatwowierności lub przymusowego położenia klientów, nadużycie zaufania, wywieranie presji, narzucanie się, naruszanie miru domowego klienta;
   
4. istotnie ograniczające klientowi swobodę wyboru poprzez udzielenie nierzetelnych obietnic lub gwarancji;
   
5. o radcy prawnym lub jego działalności zawodowej przy okazji występowania w środkach masowego przekazu, wykraczające poza niezbędną i rzeczową potrzebę informacji;
   
6. lista klientów bez ich zgody;
   
7. dotyczące uczestniczenie w rankingach prawniczych i informowanie o zajętych w nich miejscach, jeżeli nie są one prowadzone zgodnie z zasadami ustalonymi uchwałą właściwego organu samorządu radców;
   
8. dotyczące sponsorowania, jeżeli nie jest ono prowadzone zgodnie z zasadami ustalonymi uchwała właściwego organu samorządu radców.
   

 

KE wprowadza zasadę, że "dozwolone jest to, co nie jest wyraźnie zakazane" (za: Maciejem Bobrowiczem, prezesem Krajowej Rady Radców Prawnych). Kodeks w art. 24 ust. 1 wyraźnie wskazuje, że "informowanie o wykonywaniu zawodu oraz działalności z nim związanej jest prawem radcy". Oznacza to, że wszelka informacja (bez względu na jej formę, czy sposób przekazania, w szczególności reklama) jest dozwolona, o ile oczywiście nie narusza zasad wskazanych w Kodeksie Etyki (np. dotyczących niedozwolonej informacji, czy obowiązku dbania o godność zawodu).

Przy informowaniu radca winien przestrzegać pewnych zasad – informowanie musi być rzetelne, rzeczowe, nie wprowadzać w błąd i nie naruszać godności zawodowej. Musi być też zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, co wyklucza np. nieuczciwą reklamę.

Informacje o świadczeniu pomocy prawnej nie mogą naruszać:

• KE
  
• uchwał samorządu (np. uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie udziału radców w rankingach prawniczych)
  
• przepisów ustaw regulujących wykonywanie zawodu
  
• przepisów innych ustaw (np. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji)

Czynności zawodowe

Jak wynika z preambuły Kodeksu Etyki, wykonywanie zawodu radcy, jako zawodu zaufania publicznego, nakłada na radcę obowiązki o charakterze prawnym i etycznym wobec:

• klienta
  
• sądów oraz innych organów (przed którymi radca prawny występuje)
  
• innych radców i samorządu
  
• społeczeństwa
  

Kodeks Etyki zawiera szereg postanowień wskazujących, w jaki sposób radca winien wykonywać swój zawód. Podstawową zasadę zawiera art. 6 wskazujący w ust. 1, że radca obowiązany jest wykonywać czynności zawodowe:

• zgodnie z prawem
  
• uczciwie
  
• rzeczowo
  
• z należytą starannością
  

Przy wykonywaniu swoich obowiązków radca winien również:

• dbać o godność zawodu (art. 6 ust. 2)
  
• chronić swoją niezależność (art. 11ust. 1) i nie ulegać wpływom (art. 11 ust. 3)
  
• zawsze kierować się prawem (art. 11 ust. 2)
  
• zachować tajemnicę zawodową (art. 12) oraz wymagać zachowania tej tajemnicy od wszystkich osób, z którymi współpracuje przy wykonywaniu zawodu (art. 13)
  
• zapobiegać konfliktowi interesów (przepisy dot. wyłączenia się od sprawy, czy powstrzymywania się od określonych czynności)
  
• doskonalić się zawodowo (art. 23)
  
• informować o wykonywaniu swojego zawodu nie przekraczając dozwolonych Kodeksem Etyki granic
  
• nie przekraczać granic wolności słowa i pisma określonych odrębnymi przepisami (art. 27 ust. 6)
  
• opierać swoje stosunku z klientem na zaufaniu oraz należycie się z nim rozliczać (art. 28 i 29)
  
• okazywać należyty stosunek do sądów, urzędów i instytucji, przed którymi występuje (art. 30)
  
• okazywać należyty stosunek innym członkom i organom samorządu
  

Przy wykonywaniu zawodu radca, w tym wpisany także na listę adwokatów, winien używać wyłącznie tytułu zawodowego "radca", który to tytuł podlega ochronie prawnej (ochrona tytułu wynika już z ustawy o radcach, a nie z Kodeksu Etyki).

Czym powinien kierować się radca przy wykonywaniu zawodu

• Zas. demokratycznego państwa prawnego.
  
• Obowiązkiem radcy jest sumienne wykonywanie zawodu, oraz przestrzeganie zasad moralnych i etycznych.
  
• przepisami prawa + postanowieniami zawartymi w:
  
  • KE
    
  • uchwałach organów samorządu
    
• wykonywać czynności zawodowe zgodnie z prawem, uczciwie, rzeczowo i z należytą starannością.
  
• dbać o godność zawodu także w działalności publicznej i w życiu prywatnym.
  
• wykonując obowiązki patrona winien też dbać o kształtowanie postawy etycznej aplikanta (a także przekazywać mu wiedzę i doświadczenie,.
  
• zwracać uwagę każdemu członkowi samorządu, który postępuje niezgodnie z KE oraz współdziałać z organami samorządu m.in. w sprawach przestrzegania KE.
  
• wykonując czynności zawodowe – przestrzegać zasad etyki, które określają następujące kwestie związane z wykonywaniem zawodu
  
  • godność
    
  • niezależność
    
  • powstrzymywanie się od czynności i wyłączenie ze sprawy
    
  • zachowanie tajemnicy zawodowej
    
  • zaufanie i skrupulatność w rozliczeniach z klientem
    
  • dozwolona informacja o wykonywaniu zawodu oraz informacje niedozwolone
    
  • doskonalenie zawodowe
    
  • właściwy stosunek do sądu, urzędu i innych organów, przed którymi staje radca
    
  • stosunek do innych radców oraz do samorządu
    

 

 

 

Przed wydaniem opinii prawnej

Radca przed przyjęciem zlecenia opracowania opinii prawnej powinien zasięgnąć informacji, czy w tej sprawie inny radca nie otrzymał zlecenia lub nie wydał już opinii, a jeśli tak, to powinien powiadomić go o przyjęciu takiego zlecenia.

Ponadto KE zawiera przepisy wskazujące, jak winien postępować radca, do którego zwrócono się o wydanie opinii o innym radcy prawnym (art. 38 ust. 2).

Radca winien w takiej sytuacji:

• wysłuchać opiniowanego radcę
  
• przy sporządzanej opinii opierać się na dokumentach, znanych mu faktach
  
• zachować obiektywizm i rzeczowość