Odpowiedzialność za naruszenie Kodeksu Etyki

Nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej przez radcę stanowi podstawę odp. dyscyplin..

Radca prawny oraz aplikant radcowski nie mogą być pociągnięci do odp. dyscyplin. za czyn popełniony przed wpisaniem go na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich.

Art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych:

Radca i aplikant radcowski podlegają odp. dyscyplin.:

1. za zawinione, nienależyte wykonywanie zawodu radcy
   
2. za czyny sprzeczne ze ślubowaniem radcowskim lub zasadami etyki radcy
   

Nieprzestrzeganie przez radcę i aplikanta radcowskiego zasad etyki radcy podlega odp. dyscyplin. zgodnie z Kodeksem Etyki i ustawą o radcach prawnych.

Zasady ponoszenia odp. dyscyplin. uregulowane są w ustawie z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych. Zgodnie z ustawą Karami dyscyplinarnymi są:

1. upomnienie
   
2. nagana z ostrzeżeniem
   
3. zawieszenie prawa do wykonywania zawodu radcy (na czas od 3 miesięcy do 5 lat)
   
4. kara pieniężna (nie niższa od połowy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego i nie wyższa od 5-krotności tego wynagrodzenia)
   
5. pozbawienie prawa do wykonywania zawodu radcy (w odniesieniu do aplikantów – wydalenie z aplikacji)
   

Dodatkowo można orzec = zakaz wykonywania patronatu (na czas od 1 roku do 5 lat)

Przy sprawach mniejszej wagi dziekan może poprzestać na ostrzeżeniu.

Radcowie prawni winni dbać o to, by radcowie (ale również aplikanci) przestrzegali zasad etyki zawodowej. I tak, radca:

• winien zwracać uwagę każdemu członkowi samorządu, który nie postępuje zgodnie z Kodeksem Etyki (art. 43)
  
• może złożyć skargę na innego radcę związaną z wykonywaniem przez niego zawodu do właściwego organu samorządu (art. 44)
  
• ma obowiązek współdziałać z organami samorządu m.in. w sprawach wykonywania zawodu i przestrzegania KE (art. 46)
  
• wykonując obowiązki patrona, winien kształtować postawę etyczną aplikanta (art. 52).

Obowiązki radcy prawnego

• obowiązek kierowania się przepisami prawa, postanowieniami zawartymi w Kodeksie Etyki oraz w uchwałach organów samorządu (art. 1)
  
• obowiązek wykonywania czynności zawodowych zgodnie z prawem, uczciwie, rzeczowo i z należytą starannością (art. 6 ust. 1)
  
• obowiązek dbania o godność zawodu (art. 6 ust. 2)
  
• obowiązek unikania konfliktu interesów (art. 8) i związany z nim:
  
  • obowiązek wyłączenia się ze sprawy, w toku której ujawni się konflikt interesów (art. 20 ust. 1)
    
  • obowiązek powstrzymywania się od określonych czynności grożących konfliktem interesów (art. 22)
    
• obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej (art. 9, 12-18)
  
• obowiązek chronienia swej niezależności przy wykonywaniu obowiązków zawodowych (art. 11)
  
• obowiązek dbania o rozwój zawodowy poprzez kształcenie ustawiczne (art. 23)
  
• obowiązek informowania o wykonywaniu zawodu oraz pozyskiwania klientów w sposób zgodny z Kodeksem Etyki (art. 24 i 25)
  
• obowiązek posiadania ubezpieczenia od odp. cywilnej z tytułu wykonywania zawodu (art. 27 ust. 4),
  
• obowiązki dotyczące stosunku do klienta, w szczególności obowiązek informowania klienta o przebiegu sprawy oraz o jej wyniku (art. 28 ust. 5)
  
• obowiązek ustalenia z klientem przed przystąpieniem do świadczenia pomocy prawnej zasad ustalenia wysokości wynagrodzenia, z uwzględnieniem wskazanych w Kodeksie kryteriów (art. 28 ust. 3 i 29)
  
• obowiązek dbania, by zachowanie radcy nie naruszyło powagi sądu, urzędu i instytucji, przed którymi występuje oraz godności osób uczestniczących w postępowaniu (art. 30)
  
• obowiązek przestrzegania lojalności i koleżeństwa wobec wszystkich członków samorządu (art. 32) i związane z nim, w szczególności:
  
  • obowiązek udzielania innym radcom prawnym pomocy i służenia im radą w sprawach związanych z wykonywaniem zawodu (art. 33)
    
  • obowiązek dokonania określonych czynności przed udzieleniem pomocy prawnej oraz w razie wstąpienia do sprawy w miejsce innego radcy (art. 35)
    
  • obowiązek rozliczenia się z radcą prawnym, od którego radca przejął sprawę lub któremu przekazuje sprawę (art. 36)
    
  • obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dziekana rady o przyjęciu pełnomocnictwa w sprawie przeciwko innemu radcy oraz obowiązek podjęcia próby polubownego załatwienia sprawy (art. 39)
    
• obowiązek szacunku i lojalności wobec organów samorządu (art. 45 ust. 1 ) i związane z nim, w szczególności:
  
  • obowiązek stosowania się do uchwał organów samorządu, niezależnie od ich osobistej oceny (art. 45 ust. 2)
    
  • obowiązek terminowej zapłaty składki samorządowej (art. 45 ust. 3)
    
  • obowiązek współdziałania z organami samorządu w sprawach związanych z funkcjonowaniem i zadaniami samorządu oraz w sprawach wykonywania zawodu i przestrzegania KE (art. 46)
    
  • obowiązek stawiania się w razie wezwania związanego z postępowaniem dyscyplinarnym i obowiązek złożenia wyjaśnień (art. 47)
    
  • obowiązek pełnienia funkcji w organach samorządu (art. 48 ust. 1) i wypełniania obowiązków z tym związanych rzetelnie i z najwyższą starannością (art. 49)
    
  • obowiązek wykonywania czynnego prawa wyborczego w wyborach do organów samorządu (art. 48 ust. 2)
    
• obowiązek przygotowania aplikanta do wykonywania zawodu poprzez przekazywanie mu wiedzy i doświadczenia oraz kształtowanie jego postawy etycznej, w razie wykonywania obowiązków patrona.
  
• obowiązek przestrzegania KE oraz posiadania wymaganych przepisami prawa ubezpieczeń, w razie świadczenia usług za granicą (art. 53 i art. 27 ust. 5).

Obowiązki w organach samorządu

1. Pełnienie funkcji w organach samorządu zawodowego jest korporacyjnym prawem i powinnością radcy prawnego.
   
2. Przy wypełnianiu funkcji samorządowej radca obowiązany jest kierować się wolą wyborców, interesami zawodowymi radców i zadaniami samorządu.
   
3. Radca prawny, któremu powierzona została funkcja w organach samorządu zawodowego, obowiązany jest rzetelnie i z najwyższą starannością wypełniać obowiązki wynikające z tej funkcji.
   
4. Radca sprawujący funkcję w organach samorządu:
   

• nie może wykorzystywać powierzonej mu funkcji we własnych sprawach dla własnej korzyści albo korzyści bliskich mu osób
  
• powinien traktować wszystkich radców pranych jako równoprawnych członków samorządu radców
  
• powinien, w granicach swych zadań i możliwości, służyć informacją, pomocą i radą członkom samorządu.
  

1. Radca składając rezygnację z powierzonej mu funkcji obowiązany jest tę rezygnację umotywować.
   
2. Radca ukarany prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym karą zawieszenia prawa do wykonywania zawodu powinien powstrzymać się od wykonywania funkcji pełnionych w samorządzie. Powstrzymanie się od wykonywania funkcji oznacza powinność złożenia rezygnacji oraz nie kandydowania w wyborach aż do zatarcia skazania.  
   
3. Radca, który z racji obowiązków wykonywanych w samorządzie uzyskał wiadomości, dotyczące spraw osobistych innego radcy, nie może z nich korzystać dla innych celów, jak tylko w celu prawidłowego wykonania swoich obowiązków samorządowych.

Niezależność radców prawnych

Radca Prawny obowiązany jest przy wykonywaniu obowiązków zawodowych chronić swą niezależność.

Niezależność radcy jest dobrem szczególnie chronionym przez KE, gdyż jest ona "gwarancją ochrony praw i wolności obywatela i sprawowania wymiaru sprawiedliwości, co oznacza, że radca musi być wolny od wszelkich wpływów, w szczególności tych, które mogą wynikać z jego osobistych interesów czy nacisków zewnętrznych, ograniczeń, nakłaniania, gróźb ingerencji bezpośredniej lub pośredniej z jakiejkolwiek strony lub z jakiegokolwiek powodu" (art. 7).

W szczególności oznacza to, iż:

• radca, wykonując zawód, obowiązany jest zawsze kierować się prawem. Żadne okoliczności pozaprawne, niemające bezpośredniego związku z obiektywnie ocenionym stanem faktycznym sprawy, albo wyrażone przez kogokolwiek polecenia, czy wskazówki, nie zwalniają radcy prawnego z obowiązku rzetelnego i uczciwego wykonywania czynności zawodowych (art. 11 ust. 2)
  
• od radcy wymaga się nieulegania wpływom – zwłaszcza tym, które mogą wyniknąć z jego osobistych interesów lub nacisków z zewnątrz. Radca musi unikać wszelkich ograniczeń własnej niezależności i nie może odstępować od zasad etyki w celu zadowolenia klienta, sądu lub osób trzecich (art. 11 ust. 3)
  

Instytucjonalne formy ochrony niezależności radców oraz ich samodzielności — szczególnie istotne w przypadku wykonywania zawodu radcy w ramach stosunku pracy — stwarza ustawa o radcach prawnych, w szczególności :

• Radca wykonujący zawód w ramach stosunku pracy zajmuje samodzielne stanowisko podległe bezpośrednio kierownikowi jednostki organizacyjnej (art. 9 ust. 1 UoRP),
  
• Radcy prawnemu nie można polecać wykonywania czynności wykraczającej poza zakres pomocy prawnej
  
• Radca nie jest związany poleceniem co do treści opinii prawnej (art. 13 ust. 1 UoRP).
  
• Radca prowadzi samodzielnie sprawy przed organami orzekającymi, dbając o należyte wykorzystanie przewidzianych przez prawo środków dla ochrony uzasadnionych interesów jednostki organizacyjnej (art. 14)
  
• Ocena pracy zawodowej radcy przez kierownika jednostki organizacyjnej może być dokonana jedynie po zasięgnięciu opinii radcy wskazanego przez radę OIRP (art. 16.1)
  
• Radca może odmówić pomocy prawnej z ważnych powodów (art. 22 ust. 1 UoRP).
  

KE zawiera też normy kierowane do radcy w celu zapewnienia niezależności innych radców z nim współpracujących:

• radca, koordynujący pracę zespołu, nie może naruszać niezawisłości i samodzielności radców prawnych zatrudnionych w koordynowanym zespole w wykonywaniu ich obowiązków zawodowych (art. 37).

Niedopuszczalna informacja

Zakazane jest informowanie:

• sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami;
  
• niezgodne z rzeczywistością lub wprowadzające w błąd;
  
• sprzeczne z godnością zawodu miedzy innymi poprzez wykorzystanie łatwowierności lub przymusowego położenia klientów, nadużycie zaufania, wywieranie presji, narzucanie się, naruszanie miru domowego klienta;
  
• istotnie ograniczające klientowi swobodę wyboru poprzez udzielenie nierzetelnych obietnic lub gwarancji;
  
• o radcy prawnym lub jego działalności zawodowej przy okazji występowania w środkach masowego przekazu, wykraczające poza niezbędną i rzeczową potrzebę informacji;
  
• lista klientów bez ich zgody;
  
• dotyczące uczestniczenie w rankingach prawniczych i informowanie o zajętych w nich miejscach, jeżeli nie są one prowadzone zgodnie z zasadami ustalonymi uchwałą właściwego organu samorządu radców;
  
• dotyczące sponsorowania, jeżeli nie jest ono prowadzone zgodnie z zasadami ustalonymi uchwała właściwego organu samorządu radców prawnych.
  

Granice informowania wyznaczają więc 2 elementy (art. 24 ust. 2 i art. 25 Kodeksu):

1. informowanie nie może stanowić propozycji zawarcia umowy z konkretnym klientem. Informowanie nie może więc przybrać formy oferty, zaproszenia do rokowań, czy składania ofert, komunikatu pozornie stanowiącego dozwolone informowanie, a zmierzającego w rzeczywistości do pozyskania klienta
   
2. rodzaje zakazanego informowania, wyliczone enumeratywnie oraz wynikające z przepisów prawa, dobrych obyczajów i godności zawodowej.

Lojalność i koleżeństwo

Kodeks Etyki nakazuje radcy prawnemu przestrzegać lojalności i koleżeństwa wobec wszystkich członków samorządu. Na obowiązek ten składają się m.in.:

• obowiązek zawiadomienia pełnomocnika strony przeciwnej o podjętych bądź zamierzonych czynnościach procesowych na rozprawie, zmierzających do jej odroczenia bądź zawieszenia postępowania,
  
• obowiązek udzielania sobie pomocy i służenia radą w sprawach związanych z wykonywaniem zawodu (o ile to nie szkodzi interesom podmiotów, na rzecz których radcowie prawni świadczą pomoc prawną),
  
• zakaz podejmowania czynności zmierzających do pozbawienia innego radcy prawnemu zatrudnienia lub do utraty klienta, chyba że wynika to z jego obowiązku przewidzianego w przepisach prawa,
  
• zakaz porozumiewania się ze stroną przeciwną z pominięciem jej pełnomocnika,
  
• radca może złożyć skargę na innego radcę prawnego związaną z wykonywaniem zawodu wyłącznie do właściwego organu samorządu radców,
  
• zakaz negatywnego wypowiadania wobec osób trzecich negatywnej opinii o pracy zawodowej innego radcy,
  
• nakaz podjęcia próby polubownego załatwienia sporu z innym radcą prawnym.

Kolizja interesów

Kodeks Etyki zawiera postanowienia dotyczącej konfliktu interesów (poprzednie Zasady etyki mówiły o konflikcie/kolizji interesów). Unikanie konfliktu interesów jest jednym z podstawowych obowiązków radcy prawnego (art. 8).

Zgodnie z art. 21 konflikt interesów zachodzi wtedy, gdy radca prawny:

• zobowiązany jest do działania w interesie 2 lub większej liczby klientów w zakresie tych samych lub związanych ze sobą spraw, a obowiązki te stoją ze sobą w sprzeczności lub istnieje znaczne ryzyko, że mogłyby one stać ze sobą w sprzeczności
  
• ma obowiązek działania w interesie klienta w danej sprawie, a obowiązek ten stoi w sprzeczności lub istnieje znaczne ryzyko, iż mógłby stać w sprzeczności z interesem radcy prawnego w danej sprawie lub z nią związanej.
  

Radca powinien unikać sytuacji, gdy może występować konflikt interesów:

• nie może reprezentować klienta, ani w żaden sposób brać udziału w tej samej sprawie w imieniu więcej niż jednego klienta, jeśli zachodzi konflikt interesów
  
• niezwłocznie wyłączyć ze sprawy, jeżeli w jej toku ujawni się konflikt interesów
  

Zakaz ten dotyczy także dalszego pełnomocnictwa.

Należy zauważyć, że nie jest stanowi, w myśl powyższej definicji, konfliktu interesów reprezentowanie kilku klientów, o ile wykonywanie czynności na ich rzecz nie stoi ze sobą w sprzeczności – czyli np. jeżeli ich interesy są zbieżne, lub dążą oni do osiągnięcia tego samego celu.

Kodeks wskazuje też szereg sytuacji, w których może powstać konflikt interesów (chociaż tak ich wprost nie nazywa) i w których radca prawny:

1. nie może prowadzić sprawy ani udzielić w jakiejkolwiek formie pomocy prawnej, jeżeli (art. 22 ust. 1):
   

• udzielił wcześniej stronie przeciwnej pomocy prawnej w tej sprawie, albo w sprawie z nią związanej
  
• brał udział w sprawie jako przedstawiciel organów władzy publicznej lub instytucji prawa publicznego
  
• jest osobiście lub materialnie zainteresowany w wyniku sprawy, chyba że jest w sprawie stroną, sprawa dotyczy członka jego rodziny, osoby mu bliskiej lub roszczenie jest wspólne dla niego i jego klienta
  
• był albo pozostaje w bliskich stosunkach z przeciwnikiem swojego mocodawcy lub osobą zainteresowaną w niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciu sprawy
  
• sprawa dotyczy radcy lub adwokata świadczącego pomoc prawną w tym samym czasie na rzecz tego samego podmiotu
  
• złożył w sprawie zeznanie jako świadek lub wystąpił w sprawie jako biegły
  
• pełnomocnikiem strony przeciwnej jest jego małżonek lub inna, bliska mu osoba
  
• brał udział w sprawie lub w sprawie z nią związanej jako arbiter sądu polubownego, członek innych organów rozstrzygających spór lub mediator
  

1. ma obowiązek powstrzymać się od występowania na rzecz nowego klienta, jeśli istnieje ryzyko naruszenia zobowiązania do poufności wobec poprzedniego klienta lub, jeżeli posiadana przez niego wiedza o sprawach poprzedniego klienta dałaby nowemu klientowi nieuzasadnioną przewagę, w szczególności gdy:
   

• działając jako doradca kilku klientów, radca nie może udzielić im pełnej i rzetelnej porady bez ujawniania interesów któregoś ze swoich klientów
  
• występując jako pełnomocnik kilku klientów, radca musiałaby przedstawić argumentację lub wnioski różniące się od tej, którą przedstawiłby gdyby reprezentował jednego z tych klientów
  
• wiedza o sprawach innego klienta mogłaby dać jakiekolwiek korzyści nowemu klientowi
  
• radca występuje, za pisemną zgodą klientów, występuje w roli mediatora lub arbitra w sporze między nimi (art. 22 ust. 2).
  

Zakaz wykonywania czynności w powyższych sytuacjach może zostać wyłączony – jeżeli klienci, poinformowani przez radcę o problemie, wyrażą zgodę na takie czynności (art. 22 ust. 3).

1. ma obowiązek wyłączenia się ze sprawy i powstrzymywania od czynności zawsze wtedy, gdy przy wydaniu orzeczenia, decyzji lub rozstrzygnięciu sprawy bierze udział (nawet pośredni) małżonek radcy, inna bliska mu osoba albo osoba z jakichkolwiek przyczyn od niego zależna (art. 22 ust. 4)
   

Powyższe sytuacje mogą prowadzić do konfliktu interesów i z tej przyczyny Kodeks nakazuje radcy powstrzymanie się lub wyłącznie od określonych czynności i spraw.